Üçüncü Göz Gazetesi: Vurun Abalıya Küçük Esnafın Sırtına Yüklenen Yeni Düzen

Enbiya Bakır / 'ZAFER' e Doğru
enbiyabakr @ icloud.com

Bu yazıyı kahvehane işleten bir esnaf çocuğu, bu yaşa o esnaf babanın kazandığı helal rızık ile büyüyen biri olarak esnafımızın sesi olmak adına kemle alıyorum.
Çünkü esnafın mağduriyeti çok büyük.
"Vurun abalıya" diye bir söz vardır. Toplumda gücü az olana yüklenmenin, sesi çıkmayana daha çok baskı kurmanın en sade ifadesidir. Bugün Türkiye'de bu sözün karşılığı ne yazık ki küçük esnaf olmuştur. Terzi, bakkal, berber, manav, kahvehane işletmecisi… Yani mahallenin omurgasını oluşturan, ekonominin en alt ama en hayati halkası olan kesim. Bugün yaşanan vergi düzenlemeleriyle birlikte en ağır yük yine onların omzuna bırakılmış durumda.
Yeni düzenlemelerin en çarpıcı yönü, işin mantıktan kopmuş olmasıdır. Aynı dükkânda sade soda satarsan basit usuldesin, meyveli soda satarsan gerçek usule geçiyorsun. Çay, kahve satarsan sorun yok ama gazoz satarsan artık defter tutmak zorundasın. Bu nasıl bir vergi mantığıdır? Esnafın sattığı ürünün içeriğine göre vergi rejiminin değiştiği bir sistem, ekonomik gerçeklikten kopmuş demektir.
Bu yaklaşım, küçük esnafı büyütmeyi değil, aksine küçülmeye zorlamayı hedefleyen bir tablo ortaya koyuyor. Çünkü esnaf şunu düşünmek zorunda kalıyor: "Bir ürün daha satarsam vergi yüküm artacak, o zaman satmayayım." Bu, ticareti teşvik eden değil, ticareti boğan bir zihniyettir.
Türkiye'de yaklaşık 815 bin basit usul mükellefi bulunuyor. Bu kesim, bugüne kadar sistemin en sade, en az bürokratik alanında faaliyet gösteriyordu. Defter tutma zorunluluğu yoktu, KDV yoktu, gelir vergisi yoktu. Esnaf işine bakıyor, devlet de onu bu ölçüde rahat bırakıyordu.
Ancak yeni düzenlemelerle birlikte bu denge bozuluyor. Basit usulden çıkarılan esnaf artık gerçek usule geçmek zorunda kalıyor. Bu ne demek? Defter tutacaksın, beyanname vereceksin, KDV ile uğraşacaksın, vergi dairesinin kapısını yılda belki 15-20 kez çalacaksın.
Küçük esnafın en büyük sorunu zaten muhasebe yükü değil mi? Şimdi bu yük katlanarak artıyor. Üstelik bu insanlar çoğu zaman tek başına çalışan, yanında işçi bile bulundurmayan kişiler. Yani devletin en az uğraştığı kesim, en çok uğraştırılan kesime dönüştürülüyor.
Sahaya bakıldığında tablo çok net. Özellikle kahvehaneler, çay ocakları, küçük bakkallar bu düzenlemelerden doğrudan etkileniyor. Zaten artan maliyetler, kira baskısı, enerji giderleri ile boğuşan esnaf şimdi bir de vergi ve bürokrasi yüküyle karşı karşıya.
Sonuç ne oluyor?
Esnaf risk almıyor, ürün çeşitliliğini azaltıyor ya da tamamen kepenk indiriyor. Bugün birçok mahallede kapanan dükkânların yerini ya zincir marketler alıyor ya da boş vitrinler. Bu sadece ekonomik bir kayıp değil, aynı zamanda sosyal dokunun da çökmesidir.
Çünkü küçük esnaf sadece ticaret yapmaz. Mahallenin hafızasıdır, güven unsurudur, sosyal bağların taşıyıcısıdır. Onu kaybettiğinizde sadece bir dükkân değil, bir yaşam kültürü de yok olur.
Burada asıl tartışılması gereken konu vergi adaletidir. Devletin vergi toplaması elbette gereklidir. Ancak bu yükün adil dağıtılması şarttır. Büyük sermaye gruplarına sağlanan çeşitli muafiyetler, istisnalar devam ederken küçük esnafın üzerine gidilmesi toplumda ciddi bir rahatsızlık yaratmaktadır.
Vergi sisteminde temel ilke ödeme gücüne göre vergilendirmedir. Bugün küçük esnafın ödeme gücü ortadadır. Günlük cirosuyla ayakta kalmaya çalışan bir esnaf ile milyonluk cirolar yapan işletmeler aynı mantıkla değerlendirilemez.
Eğer gerçekten vergi tabanı genişletilmek isteniyorsa, önce sistemdeki adaletsizlikler giderilmelidir. Haksız muafiyetler kaldırılmadan, kayıt dışı büyük ekonomiyle mücadele edilmeden küçük esnafa yönelmek kolaycılıktır.
Orhangazi'de bu sürecin en yakından takipçilerinden biri olan Orhangazi Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Turgay Durmuş, küçük esnafın yaşadığı mağduriyeti görmezden gelmeyerek önemli bir inisiyatif aldı. Yeni düzenlemelerin sahada yaratacağı etkileri öngören Durmuş, hem esnafı bilinçlendirmek hem de oluşabilecek zararların önüne geçmek adına yoğun bir çalışma yürüttü. Kapı kapı dolaşarak esnafı bilgilendiren, her dükkânda tek tek yeni sistemin detaylarını anlatan bu yaklaşım, sahada karşılık bulan nadir örneklerden biri oldu.
Bununla da yetinmeyen Durmuş, yasanın esnaf lehine yeniden düzenlenmesi adına Ankara nezdinde de ciddi bir mücadele verdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne, ilgili bakanlıklara ve milletvekillerine ilettiği yazılarla küçük esnafın korunması gerektiğini açık bir şekilde ortaya koydu. Vergi adaletinin sağlanması ve basit usul mükelleflerinin mağdur edilmemesi için girişimlerde bulunan Durmuş'un bu çabası, yerelde verilen mücadelenin aslında ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gösterdi.
Bugün gelinen noktada küçük esnaf kendisini hedefte hissediyor. Kuralların sürekli değiştiği, sınırların belirsiz olduğu, bir ürün yüzünden tüm vergi statüsünün değiştiği bir sistem güven vermez.
Devletin yapması gereken, küçük esnafı sistemin dışına itmek değil, onu yaşatacak politikalar üretmektir. Basit usulün mantığını koruyarak, gerçekten küçük olanı koruyan, büyüyeni ise kademeli olarak sisteme dahil eden bir model oluşturulmalıdır.
Aksi halde "vurun abalıya" anlayışıyla yapılan her düzenleme, sadece esnafı değil, toplumun tamamını fakirleştirir. Çünkü küçük esnaf çökerse, ekonomi tabandan çöker. Ve o çöküşün telafisi, bugünkü hataların bedelinden çok daha ağır olur.
Enbiya BAKIR

Enbiya Bakır / 'ZAFER' e Doğru / diğer yazıları