BORÇ YOK DEĞİL, BORÇ GÖSTERİLMİYOR

01.04.2026 10:42

Orhangazi Belediyesi tarafından yayımlanan "2025 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu", kamuoyuna şeffaflık iddiasıyla sunulsa da içerdiği veriler incelendiğinde önemli bir çelişkiyi ortaya koyuyor. Raporda bütçe giderleri, gelir kalemleri ve harcama detayları geniş şekilde yer alırken, en kritik veri olan toplam borç yüküne dair açık ve net bir bilgi bulunmuyor. Bu durum, raporun mali tablo olmaktan çok eksik bırakılmış bir bilanço niteliği taşıdığı yönünde yorumlara neden oluyor.
FAİZ VARSA BORÇ DA VAR
Raporda doğrudan borç rakamı yer almasa da faiz giderleri belediyenin borç yükünü dolaylı olarak ortaya koyuyor. 2024 yılında 5 milyon 924 bin TL olan faiz gideri, 2025 yılı için 5 milyon 180 bin TL olarak öngörülürken, yılın ilk 6 ayında 1 milyon 371 bin TL faiz ödemesi yapılmış durumda. Uzmanlara göre bu tablo açık bir gerçeğe işaret ediyor: Borç yoksa faiz de olmaz. Ancak borcun kendisi raporda yer almıyor.
GİDER ARTIŞI DİKKAT ÇEKİYOR
Raporun en çarpıcı bölümlerinden biri ise bütçe büyüklüğündeki artış. 2024 yılında 546 milyon TL olan toplam gider, 2025 yılı için yaklaşık 800 milyon TL'ye çıkarılmış durumda. Bu da yüzde 46'yı aşan bir artış anlamına geliyor. Bu ölçekte bir büyümenin nasıl finanse edildiği sorusu ise yanıtsız kalıyor. Gelir artışı bu seviyede değilken, ortaya çıkan farkın borçlanma ya da dolaylı finansman yöntemleriyle karşılandığı değerlendiriliyor.
HARCAMA KALEMLERİ BORÇ SİNYALİ VERİYOR
Belediyenin bütçesinde en büyük payı 515 milyon 656 bin TL ile mal ve hizmet alımları oluşturuyor. Bu rakam, toplam 799 milyon 678 bin TL'lik bütçenin yaklaşık yüzde 65'ine karşılık geliyor. Başka bir ifadeyle belediyenin her 100 liralık harcamasının 65 lirası doğrudan mal ve hizmet alımlarına gidiyor. Yılın ilk 6 ayında ise bu kalem için 177 milyon 816 bin TL harcama yapılmış durumda.
Bu tabloyu daha net okumak için diğer kalemlerle karşılaştırmak gerekiyor. Aynı dönemde personel giderleri 66 milyon TL, SGK giderleri 6,5 milyon TL seviyesinde kalırken; mal ve hizmet alımları bu iki kalemin toplamının neredeyse iki katına ulaşmış durumda. Bu durum, belediyenin ağırlıklı olarak dış alım ve hizmet satın alma modeliyle çalıştığını gösteriyor.
Bir diğer dikkat çekici veri ise yatırım niteliğindeki sermaye giderleri. 2025 yılı için sadece 6 milyon 425 bin TL ödenek ayrılmış. Yani mal ve hizmet alımına ayrılan kaynak, yatırım bütçesinin yaklaşık 80 katı seviyesinde. Bu dengesizlik, kaynakların üretken alanlar yerine tüketim odaklı kalemlere yönlendirildiğini açıkça ortaya koyuyor.
İlk 6 aylık gerçekleşmelerde de benzer tablo devam ediyor. Mal ve hizmet alımları 177 milyon TL'yi aşarken, aynı dönemde sermaye giderleri yalnızca 13 milyon TL seviyesinde kalıyor. Bu da belediyenin kaynaklarını yeni gelir oluşturacak projeler yerine kısa vadeli harcamalara yönlendirdiğini gösteriyor.
Ekonomik açıdan bu modelin en büyük riski ise sürdürülebilirlik. Çünkü mal ve hizmet alımları, belediyeye yeni gelir üretmez. Buna karşılık yatırım harcamaları uzun vadede kira, satış veya hizmet geliri yaratabilir. Bu dengenin bozulması ise kaçınılmaz olarak finansman açığını büyütür. Uzmanlara göre bu tür bir bütçe yapısı, kısa vadede hizmet üretir gibi görünse de orta ve uzun vadede borç baskısını artıran temel unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
YEDEK ÖDENEK TARTIŞMA KONUSU
Raporda yer alan 71 milyon TL'lik yedek ödenek, toplam 799 milyon 678 bin TL'lik bütçenin yaklaşık yüzde 9'una karşılık geliyor. Bu oran, yerel yönetim bütçeleri açısından oldukça yüksek bir pay olarak değerlendiriliyor. Çünkü yedek ödenek, normal şartlarda sınırlı ve istisnai durumlar için ayrılması gereken bir kalemken, burada neredeyse birçok müdürlüğün toplam bütçesine yaklaşan bir büyüklüğe ulaşmış durumda.
Örneğin aynı raporda Fen İşleri Müdürlüğü'nün toplam ödeneği 74 milyon 795 bin TL, Temizlik İşleri Müdürlüğü'nün bütçesi ise 78 milyon 90 bin TL seviyesinde. Yani tek başına yedek ödenek, belediyenin en kritik hizmet birimlerinden biriyle neredeyse eşit büyüklükte. Bu durum, "planlı bütçe" anlayışı yerine "sonradan dağıtılacak kaynak" modelinin öne çıktığını gösteriyor.
Daha da çarpıcı olan nokta ise yılın ilk 6 ayında bu yedek ödeneğin henüz kullanılmamış görünmesi. Ancak buna rağmen bütçe giderlerinin 275 milyon TL'ye ulaşmış olması, ilerleyen süreçte bu 71 milyon TL'nin hangi kalemlere aktarılacağı sorusunu gündeme getiriyor. Uzmanlara göre bu tür büyük yedek ödenekler, yıl içinde bütçe disiplinini esneten ve harcamaların kontrolünü zorlaştıran bir mekanizmaya dönüşebiliyor.
Bu tablo, belediyenin mali planlamasında netlikten uzak bir yaklaşım benimsendiği eleştirilerini güçlendiriyor. Çünkü sağlıklı bir bütçede kaynakların büyük bölümü baştan hangi hizmete ne kadar ayrıldığıyla belirlenir. Oysa burada 71 milyon TL gibi ciddi bir kaynağın "sonradan karar verilecek" şekilde bırakılması, mali yönetimde öngörü eksikliği ve kontrol zafiyeti tartışmalarını beraberinde getiriyor.
GELİR-GİDER DENGESİ KIRILGAN
2025 yılının ilk 6 ayında belediyenin toplam geliri 285 milyon TL, gideri ise 275 milyon TL olarak gerçekleşti. Kağıt üzerinde dengeli bir tablo görülse de gelir kalemlerinin önemli bölümünü "diğer gelirler" oluşturuyor. 172 milyon TL'lik bu kalem, sürdürülebilirliği tartışmalı bir yapı olarak öne çıkıyor. Bu durum, ilerleyen süreçte gelir düşüşü yaşanması halinde borçlanmanın kaçınılmaz olacağı yönünde değerlendirmelere yol açıyor.
BORÇ YOK DEĞİL, BORÇ GÖSTERİLMİYOR
Ortaya çıkan tabloyu özetlemek gerekirse; Orhangazi Belediyesi'nin mali yapısında borç bulunmadığını söylemek mümkün değil. Aksine faiz giderleri, artan bütçe büyüklüğü, yüksek harcama kalemleri ve yedek ödenek gibi göstergeler borç baskısının varlığını açıkça ortaya koyuyor. Ancak buna rağmen toplam borç yükünün raporda yer almaması, kamuoyuna sunulan mali verilerin eksik ve tartışmalı olduğu yönünde güçlü bir kanaat oluşturuyor.
Bu nedenle uzmanlar, belediyenin mali tablolarında en temel unsur olan borç verilerinin açık ve şeffaf şekilde paylaşılması gerektiğini vurguluyor. Aksi halde yayımlanan raporlar, hesap verebilirlikten uzak, gerçeğin yalnızca bir kısmını yansıtan belgeler olarak kalmaya devam edecek.
MUHALEFET NEREDE, NE YAPIYOR?
Orhangazi Belediyesi'nin mali raporunda en kritik başlıklar eksik, borç kalemi net değil, bütçede ciddi büyüklükte yedek ödenek var, harcamalar hızla artıyor… Tüm bu tablo ortadayken asıl sorulması gereken soru artık başka bir noktaya geliyor: Mecliste muhalefet olduğunu iddia eden CHP'li üyeler ne yapıyor? Eğer bir belediyenin mali yapısında bu kadar belirsizlik varsa, bunun ilk sorgulanacağı yer belediye meclisidir. Ancak ortada ne güçlü bir itiraz, ne kamuoyuna yansıyan ciddi bir sorgulama, ne de hesap soran bir muhalefet görüntüsü var.
CHP'li meclis üyelerinin görevi sadece toplantıya katılıp el kaldırmak değil, kamu adına denetim yapmak, soru sormak ve hesap istemektir. Borç kaleminin açıkça yazılmadığı bir raporda, "toplam borç ne kadar?" sorusu neden sorulmaz? 71 milyon TL'lik yedek ödeneğin hangi amaçla tutulduğu neden gündeme getirilmez? Mal ve hizmet alımlarının bütçenin yüzde 65'ini oluşturduğu bir tabloda, "bu harcamalar nereye gidiyor?" sorusu neden sorulmaz?
Daha da çarpıcı olan ise şu: Eğer muhalefet bu soruları sormuyorsa ya görmüyor ya da görmek istemiyor demektir. Her iki ihtimal de kamu adına ciddi bir sorun. Çünkü mecliste muhalefet yoksa, denetim de yoktur. Denetim yoksa, şeffaflık da olmaz.
Bugün Orhangazi'de tartışılan sadece belediyenin mali yapısı değil, aynı zamanda muhalefetin varlık nedeni haline gelmiştir. CHP'li meclis üyeleri, bu tablo karşısında susmaya devam ederse, "muhalefet" sıfatını taşımak tek başına bir anlam ifade etmeyecektir. Çünkü muhalefet, ancak soru sorarsa, sorgularsa ve kamu adına hesap isterse vardır. Aksi halde sadece izleyen, seyreden ve sessiz kalan bir yapıdan öteye geçemez. ÖZEL HABER MUHARREM DEĞİRMEN / 3. GÖZ HRA