Çanakkale’yi Mustafa Kemal’siz Okumak: Tarihe Karşı Bilinçli Bir Körlük

17.03.2026 00:00

Muharrem DEĞİRMEN /GÖZLEM
muharremdegirmen @ gmail.com

18 Mart, yalnızca bir zaferin yıl dönümü değildir. 18 Mart, bir milletin kaderinin değiştiği, emperyalizme karşı verilen mücadelenin askeri, siyasi ve zihinsel temelinin atıldığı tarihtir. Çanakkale, sadece bir cephe değil; bir liderliğin, bir iradenin ve bir aklın sahaya yansıdığı tarihsel bir dönüm noktasıdır.
Bugün aradan geçen bunca zamana rağmen dünyanın dört bir yanındaki askeri tarihçiler, stratejistler ve akademisyenler Çanakkale Savaşları'nı incelerken özellikle bir ismi ayrı bir yere koyar: Mustafa Kemal. Çünkü Çanakkale'de sıradan bir subay değil, savaşın seyrini değiştiren bir komutan vardır. Bu gerçeği görmezden gelmek ya bilgisizliktir ya da bilinçli bir çarpıtmadır.
Mustafa Kemal'in Çanakkale'deki rolünü anlamak için 25 Nisan 1915 sabahına gitmek gerekir. Arıburnu'na çıkan Anzak kuvvetleri karşısında Osmanlı birlikleri geri çekilme eğilimindeyken, Mustafa Kemal inisiyatif almış ve meşhur emrini vermiştir: "Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum." Bu emir sadece bir askeri refleks değildir. Bu, savaşın kaderini değiştiren psikolojik ve stratejik bir kırılmadır. Çünkü o an verilen karar, düşmanın ilerlemesini durdurmuş, zaman kazandırmış ve savunma hattını yeniden kurdurmuştur.
Bu noktada altını kalın çizgilerle çizmek gerekir: Çanakkale bir "kendiliğinden kazanılmış zafer" değildir. Çanakkale, doğru zamanda doğru kararları verebilen komutanların eseridir. Mustafa Kemal bu komutanların en belirleyici olanıdır. Nitekim Conkbayırı ve Anafartalar'daki başarıları, yalnızca cepheyi değil, savaşın genel gidişatını etkilemiştir.
Dünya literatüründe de bu gerçek nettir. İngiliz askeri raporlarında, Anzak günlüklerinde ve yabancı tarihçilerin analizlerinde Mustafa Kemal'in adı açıkça geçer. Hatta bazı yabancı kaynaklar, Çanakkale'deki direnişin "Mustafa Kemal faktörü" olmadan mümkün olamayacağını vurgular. Bu kadar açık bir tarihsel veri varken, bugün hâlâ Mustafa Kemal'siz bir Çanakkale anlatısı üretmeye çalışmak, bilime ve tarihe meydan okumaktır.
25 Nisan 1915 sabahı Arıburnu'na çıkarma yapan Anzak birlikleri karşısında Osmanlı savunma hatları henüz tam organize olamamışken, Mustafa Kemal 19. Tümen Komutanı olarak inisiyatif aldı ve üst komutanlıktan emir beklemeden birliklerini hızla Kocaçimen-Conkbayırı hattına sevk etti. Bölgeye ulaştığında geri çekilmekte olan askerlere müdahale ederek onları yeniden mevziye soktu ve tarihe geçen "Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum" emrini verdi. Bu hamle, yalnızca bir karşı saldırı değil, düşmanın ilerleyişini anında durduran ve cepheyi stabilize eden stratejik bir kırılmaydı. Eğer bu refleks gösterilmeseydi, Anzak birlikleri kısa sürede yüksek sırtları ele geçirerek Çanakkale Boğazı'nı kontrol altına alabilecek kritik bir avantaj elde edebilirdi.
Ağustos 1915'te başlayan Anafartalar ve Conkbayırı muharebelerinde ise Mustafa Kemal bu kez daha geniş çaplı bir harekâtın komutanı olarak sahneye çıktı. Anafartalar Grup Komutanlığı'na getirildikten sonra yaptığı ilk iş, dağınık ve moral olarak yıpranmış birlikleri toparlamak ve düşmanın zayıf noktalarını tespit etmek oldu. 10 Ağustos'ta Conkbayırı'nda bizzat ön safta yönettiği süngü hücumu ile İngiliz kuvvetlerini geri püskürttü. Bu taarruz sırasında göğsüne isabet eden şarapnel parçasının cebindeki saat tarafından durdurulması, onun cephede ne denli aktif ve ön safta olduğunu da gösterir. Bu operasyonlar sonucunda düşmanın ilerleme umudu tamamen kırılmış ve Çanakkale'de inisiyatif kesin biçimde Osmanlı tarafına geçmiştir.
Bu noktada rahmetli İlber Ortaylı'nın tespiti son derece yerindedir: Mustafa Kemal'siz Çanakkale anlatısı üretmeye çalışanlar cahildir. Bu ifade bir hakaret değil, bir durum tespitidir. Çünkü tarih, ideolojik tercihlere göre yeniden yazılabilecek bir alan değildir. Belgelerle, tanıklıklarla ve sonuçlarla konuşur.
Mustafa Kemal'i Çanakkale'den çıkarmaya çalışan zihniyetin temelinde iki ana motivasyon vardır. Birincisi ideolojik rahatsızlık. Cumhuriyetin kurucu liderine karşı mesafeli duran bu yaklaşım, onun askeri başarılarını da gölgelemek istemektedir. İkincisi ise tarih bilgisinden yoksunluk. Arşiv okumayan, askeri raporları incelemeyen, sadece kulaktan dolma bilgilerle hüküm veren bir yaklaşımın ortaya çıkardığı sonuç da kaçınılmaz olarak çarpık bir tarih algısıdır.
Oysa gerçekler son derece nettir. Mustafa Kemal, Çanakkale'de yalnızca bir cephe komutanı değil, savaşın kritik anlarında inisiyatif alabilen, emir beklemeden karar verebilen ve sonucu değiştiren bir liderdir. Eğer o gün Arıburnu'nda o müdahale yapılmasaydı, düşmanın ilerlemesi durdurulamayacak ve İstanbul yolu açılabilecekti. Bu sadece bir ihtimal değil, dönemin askeri analizlerinde açıkça belirtilen bir riskti.
Çanakkale Zaferi bir bütündür. Bu zaferde Mehmetçiğin fedakârlığı, isimsiz kahramanların direnişi, komutanların koordinasyonu vardır. Ancak bu bütün içinde Mustafa Kemal'in rolü belirleyici bir ağırlığa sahiptir. Bu ağırlığı yok saymak, bütünü bozmak demektir. Tarihsel gerçeklik parçalanamaz.
Bugün yapılması gereken şey, Çanakkale'yi ideolojik tartışmaların malzemesi yapmak değil, onu doğru anlamak ve doğru anlatmaktır. Çünkü Çanakkale, sadece geçmişin değil, bugünün ve geleceğin de referansıdır. Liderlik nedir, kriz anında karar alma nasıl olur, bir millet nasıl ayağa kalkar sorularının cevabı Çanakkale'de saklıdır.
Şunu açıkça ifade etmek gerekir: Mustafa Kemal'siz bir Çanakkale anlatısı, tarihsel olarak eksik değil, doğrudan yanlıştır. Bu yanlışı ısrarla sürdürmek ise sadece cehalet değil, aynı zamanda toplumsal hafızaya yapılmış bir müdahaledir.
Çanakkale'yi doğru anlamak, Mustafa Kemal'i doğru anlamaktan geçer. Çünkü o, sadece bir komutan değil; bir milletin kaderine yön veren iradenin adıdır.

Muharrem DEĞİRMEN /GÖZLEM / diğer yazıları

•Çanakkale’yi Mustafa Kemal’siz Okumak: Tarihe Karşı Bilinçli Bir Körlük 17 00:00:00.03.2026
•Çocuklar ölüyorsa hiçbir başarı anlamlı değildir 11 00:00:00.03.2026
•ORHANGAZİ YAZILARI 4 11 00:00:00.03.2026
•Hukuk Haritası mı değişti? İstanbul ve Bolu’da Suç, Orhangazi Serbest 04 00:00:00.03.2026
•ORHANGAZİ NOTLARI 3… 04 00:00:00.03.2026
•Küçük Esnafa Yük, Zincire Dokunulmazlık 25 00:00:00.02.2026
•ORHANGAZİ NOTLARI 2 25 00:00:00.02.2026
•Sadece Başkan Değil, Esnafın Yol Haritası Fahrettin Bilgit 18 00:00:00.02.2026
•BEKİR AYDIN YÖNETİMİNİN EN BÜYÜK KORKUSU 10 00:00:00.02.2026
•Siyaset Yeniden Milletin Yükünü Omuzlamalı 03 00:00:00.02.2026
•Bir Düdükle Silinen Emek: Amatör Futbol Nereye Gidiyor 30 00:00:00.01.2026
•BU CV’YE RAĞMEN BU İHALE NASIL VERİLDİ SAYIN BOZBEY? 28 00:00:00.01.2026
•Sadece Haber Değil, Sorumluluk Üreten Bir Medya 20 00:00:00.01.2026
•“Orhangazi’deki muhalefet boşluğunu doldurmaya çalışıyoruz” 15 00:00:00.01.2026
•ANNESİNİN EVLADI, HAYDAR HOCANIN TALEBESİ İRFAN AYDIN 11 00:00:00.01.2026
•Belediye Başkanlığı mı, Husumet Merkezi mi? 07 00:00:00.01.2026
•Bu Kente Beş Soru Sorduk, Şimdi Sıra Cevaplarda 02 00:00:00.01.2026
•ORHANGAZİ’DE SPOR SESSİZCE TASFIYE EDİLİYOR 24 00:00:00.12.2025
•İznik Örnek, Orhangazi İbret! 17 00:00:00.12.2025
•YÖNETİLEMEYEN ORHANGAZİ: BOŞLUĞU ÇETELER DOLDURUYOR, BEDELİNİ ÜÇÜNCÜ GÖZ MEDYA VE İRFAN AYDIN ÖDÜYOR 10 00:00:00.12.2025
•BU İLÇEDE YÖNETİM ÇÖKMÜŞTÜR! 05 00:00:00.12.2025
•Bülent Bakış’tan siyaset üstü bir mücadele 04 00:00:00.12.2025
•KIRMIZIDAN SİYAHA: PAPA’NIN AYAKKABISINA GİZLENEN DİPLOMASİ 03 00:00:00.12.2025
•Çocuklar ölüyorsa hiçbir başarı anlamlı değildir 27 00:00:00.11.2025
•RUHSUZ KASABA ORHANGAZİ 19 00:00:00.11.2025
•Vefa Bitti, Gösteriş Kaldı! 11 00:00:00.11.2025
•ATATÜRK’E LAYIK OLABİLMEK! 10 00:00:00.11.2025
•Zeytin Dallarında Sessiz Bir Çöküş 05 00:00:00.11.2025
•Orhangazi’de Cumhuriyetin İlk Nefesi 29 00:00:00.10.2025
•29 Ekim Kutlamalarına BERNA İL mührü 29 00:00:00.10.2025
•Siyasetin Kör Noktasında ki ORHANGAZİ 22 00:00:00.10.2025
•Zeytin Para Edecek mi? Zeytinyağı Piyasasında Ne Olacak? 14 00:00:00.10.2025
•Bu torakların sesi BÜLENT BAKIŞ 12 00:00:00.10.2025
•HASTALARIN UMUDU, SAĞLIK ÇALIŞANLARININ SABRI TÜKENİYOR 08 00:00:00.10.2025
•Orhangazi’nin Canına Okuyanlara Son Uyarı 02 00:00:00.10.2025
•Suskunluğunuzun arkasında korku mu var, çıkar hesapları mı? 27 00:00:00.09.2025
•Orhangazi’de Adaletin Yeni Rotası 25 00:00:00.09.2025
•Gaziler Gününü kutlamak “VEFA” ile başlar 18 00:00:00.09.2025
•Belirsizlik büyüdükçe kuşku haklılaşır! 17 00:00:00.09.2025
•MHP’li Bozoğlu’ndan Kaymakama İstiklal Marşı çıkışı 08 00:00:00.09.2025
•Orhangazi’nin gölü kendine küsmüşken 03 00:00:00.09.2025
•Hakikate Adanan Bir Ömür: 30 Ağustos’un Ruhuyla Haydar Baş’ın Vasiyeti 29 00:00:00.08.2025
•Orhangazi Kent Konseyi Ortak Akıl mı, Ortak Çıkar Kulübü mü? 20 00:00:00.08.2025
•ORHANGAZİMETRELİ ARKADAŞLAR… 18 00:00:00.08.2025
•Yurt Yerini kime neden sattın Bekir Aydın? 12 00:00:00.08.2025
•SİYASETİN UMUDU, HALKIN SESİ BERNA İL 05 00:00:00.08.2025
•Birinci Vazifen’ Bursa’da Birlik Ruhunun İmtihanı Kalem burada biter; meydan, umuda kalsın. 05 00:00:00.08.2025
•ORHANGAZİ’NİN PART TİME SİYASETÇİLERİ 29 00:00:00.07.2025
•Kırsalın Şehirleştirilmesi mi, Hafızasızlaştırılması mı? 15 00:00:00.07.2025
•ZALİMLERİN DEĞİŞMEYEN SOYU VE HÜSEYİNLERİN DİMDİK DURUŞU 05 00:00:00.07.2025
•Bir Selam Kadar Uzağımızda Ölüm Bizler hep birlikte İyiyiz 02 00:00:00.07.2025
•İKİ YÜZ KARASI AYNA: A HABER VE HALK TV 28 00:00:00.06.2025
•Fazıl Say ile "İznik Türküsü"nün Ardından 25 00:00:00.06.2025
•Ustadan Eser Kaldı, Senden Ne Kalacak? 18 00:00:00.06.2025
•Orhangazi Ziraat Şubesi’nde Ne Oluyor? 18 00:00:00.06.2025
•Partideki 'Biz'den Olmayanlar' Meselesi 18 00:00:00.06.2025
•Mahkumlar ve Yakınlarının Umutlarıyla Oynanan İnfaz Oyunu 11 00:00:00.06.2025
•İznik’ten Ankara’ya Giden Yol Kağan Mehmet Usta 29 00:00:00.05.2025
•“İstanbul’da Suç Olan, Orhangazi’de Neden Normalleştiriliyor?” 13 00:00:00.05.2025
•Hakikati Yazmanın Bedeli 05 00:00:00.05.2025
•Orhangazi’de Eski Mezar Taşlarının Sahipsizliği ve Korunma İhtiyacı: Tarih ve Kültürün Yok Olma Tehlikesi 28 00:00:00.04.2025
•Bursaspor’un Diriliş Öyküsü 16 00:00:00.04.2025
•Hakikat bayrağı düşmez Âşıklar ölmez 14 00:00:00.04.2025
•Cezaevlerinde Adalet Krizi ve Yaklaşan Tehlike 09 00:00:00.04.2025
•Siyaset Tartışıyor, Halk Geçim Derdiyle Boğuşuyor 26 00:00:00.03.2025
•Türkiye ve Orhangazi'de kadın cinayetleri 07 00:00:00.03.2025
•RAMAZANLAR DEĞİŞMEDİ, İNSANLAR DEĞİŞTİ 05 00:00:00.03.2025
•Orhangazi’de BESAŞ Fırtınası Ekmeğin ve Adaletin Hikâyesi 25 00:00:00.02.2025
•Adaletin Peşinde İki Farklı Perspektif 18 00:00:00.02.2025
•Cemal Öner: Orhangazi'nin Milli Görüş Davasına Adanmış İsmi 09 00:00:00.02.2025
•Araştırmacı Gazeteci İrfan Aydın ve 3. Göz Medya’nın Uyuşturucu ile Mücadelesi: Yargı Reformuna Yön Veren Rapor 03 00:00:00.02.2025
•Büyükbaş Hayvancılıkta Kriz: Her Kalemiyle Gerçekler Kurbanlık Büyükbaş Hayvanın Gerçek Bedeli 29 00:00:00.01.2025
•Neler bırakmadık ki 2024’te! 01 00:00:00.01.2025
•Hani otopark spor kulüplerine verilecekti? 25 00:00:00.12.2024
•Müslüman coğrafyasında "Müslüman" arar olduk..! 17 00:00:00.12.2024
•Çalışma hayatında öncü bir kadın ŞÜKRAN ÇOKLAR GÜNDÜZ 16 00:00:00.12.2024
•Özge Demir: Hak Mücadelesinin Güçlü Sesi 10 00:00:00.12.2024
•Orhangazi Tarımına Yön Veren Bir Lider: Dinçer Dimrit 06 00:00:00.12.2024
•PAŞAPINAR’A VE HİZMETE ADANMIŞ BİR HAYAT: CAVİT TAŞ 04 00:00:00.12.2024
•Eğitim, Sanayi ve Sosyal Kalkınmada Öncü Orhangazi TSO 03 00:00:00.12.2024
•Biri anlatsın Ne oluyor bu ülkede? 18 00:00:00.11.2024
•Topuklu Efe Çalışıyor, muhalifleri sahte hesaplarla uğraşıyor 06 00:00:00.11.2024
•BASKF için neden Çetin Yıldız ve ekibi? 31 00:00:00.10.2024
•OKURUMUZDAN MEKTUP VAR!!! 09 00:00:00.10.2024
•Rakı-Balıktan sporcu ile ilgilenmeye fırsat bulamayan Osman Kılıç 16 00:00:00.09.2024
•Sevdası TÜRKİYE olanların adresi 03 00:00:00.09.2024
•Bursa Gençlik ve Spor’da Gökay AZAK büyük bir şanstır 14 00:00:00.08.2024
•Gürle üzerine yazmak 20 00:00:00.07.2024
•Akçe, spor malzemeleri ve Cem Gençoğlu 29 00:00:00.06.2024
•Rakı-Balık Osman Kılıç!!! 24 00:00:00.06.2024
•Orhangazi’nin Sözde Abdulhamid Han Sevdalıları 15 00:00:00.06.2024
•Çetin Yıldız ve BASKF 07 00:00:00.06.2024
•Siyaset vefa ister, vefa başarıyı getirir 05 00:00:00.06.2024
•Kız Meslek dediler, Kimya Lisesi Projesi yaptılar 31 00:00:00.05.2024
•Orhangazi siyaseti sil baştan 23 00:00:00.05.2024
•Hatipoğlu’ndan açıklama var… 20 00:00:00.05.2024
•19 Mayıs öncesi gençlere yapılan kabul edilemez 18 00:00:00.05.2024
•YILDIZ PARLAMADI, BEYGİR ŞAHLANMADI, ŞİMDİ SIRA ARPA’DA! 12 00:00:00.05.2024
•MUHTARLIKLARDA NELER OLUYOR? 18 00:00:00.04.2024
•ORHANGAZİ’DE “GÜLÜMSEMEK” İSTİYOR 15 00:00:00.04.2024
→

Yorumlar

Yorum bulunmuyor.